Bài viết đăng báo “Làm bạn với máy vi tính” số 261
(thuộc tạp chí Khoa học Phổ thông)
(Trung Hieu Tech: http://trunghieutech.wordpress.com) – Nhắc tới Bkav, hẳn rất nhiều người đã thấy quen thuộc, vì đây là phần mềm diệt virus, bảo vệ máy tính “có tiếng” nhất hiện nay của Việt Nam. Song để hiểu đúng, cũng như sử dụng hiệu quả Bkav thì không phải ai cũng biết, nếu không muốn nói là nhiều người đã có cái nhìn sai lệch hay thiếu chuẩn xác về phần mềm này. Bài viết dưới đây sẽ chia sẻ một số kinh nghiệm sử dụng cũng như những điều bàn luận xung quanh Bkav với hy vọng sẽ đem tới một cái nhìn rõ ràng hơn về Bach Khoa AntiVirus phiên bản Home miễn phí (đây là bản có nhiều người dùng hiện nay, còn đối với bản Pro thì tôi không bàn luận ở đây).
Có lẽ không có mấy phần mềm lại nhận được những ý kiến, nhận xét trái chiều nhiều như Bkav, bởi khi nhắc tới antivirus này, bạn sẽ thấy rất nhiều quan điểm khác nhau. Người thì nói Bkav tốt, diệt được virus “nội”, hiệu quả… người lại bảo Bkav tồi, chẳng mang lại kết quả gì… Thành ra, nếu bạn là người ở giữa nghe các ý kiến đó, để quyết định có dùng Bkav không, thì sẽ thật đau đầu… Hãy thử cùng phân tích những ưu – nhược điểm của Bkav, từ đó ta có thể nhận ra ai đúng, ai sai. Cùng với đó là những kinh nghiệm sử dụng được xen kẽ trong từng phần của bài viết này.
Trước tiên, ta hãy nói tới những ưu điểm của Bkav.
Ưu điểm đầu tiên có thể thấy, đó là Bkav rất nhỏ gọn, cách thức cài đặt và quét virus…không thể đơn giản hơn. Khó có thể tìm thấy một chương trình diệt virus hay security máy tính nào mà khi cài nhanh đến vậy, và dung lượng cũng…tí xíu như thế. Bởi nếu nói tới quá trình cài đặt những phần mềm phổ biến, thì loại security được xem là…khó chịu thứ 2 sau mỗi hệ điều hành, bởi cài nó mất thời gian (cài sâu vào hệ thống, update…) cũng như các bước thiết lập settings… nếu sai hay lỗi bước nào, rất có thể bạn sẽ phải gỡ đi làm lại từ đầu, hoặc gặp những rắc rối trong quá trình sử dụng máy… Do vậy, với việc chỉ bấm một vài clicks chuột là đã có thể sử dụng thì rõ ràng Bkav rất được ưa chuộng với những người không thạo nhiều IT, hay trong các trường hợp gấp cần scan máy ngay.
Kế tiếp là ưu điểm về sự hiệu quả trong việc quét virus máy tính. Kết hợp với sự nhỏ gọn ở trên, Bkav là một công cụ quen thuộc của nhiều kỹ thuật viên máy tính khi giải quyết sự cố virus hoặc dùng để hướng dẫn “từ xa” cho những người không thạo cũng có thể tự mình giải quyết được. Ở đây nhiều người chưa hiểu rõ sẽ phản đối sự “hiệu quả” này của Bkav, họ cho rằng Bkav diệt không triệt để (chỉ phát hiện được là chính), hay chỉ diệt được virus “nội”… Điều này không hoàn toàn chính xác, bởi nếu nói Bkav chỉ dùng cho virus “nội” thì sẽ không thể có chuyện Bkis đưa ra 2 phiên bản cập nhật trong một ngày như hiện nay, virus “nội” không có nhiều đến thế! Đây chính là điều hiểu nhầm lớn nhất của người dùng khi bàn luận về Bkav. Chính xác là Bkav tập trung vào những loại virus lây lan và gây ảnh hưởng tới môi trường máy tính tại Việt Nam! Điều đó có nghĩa, bất kể virus xuất xứ từ nơi nào trên thế giới, nhưng khi nó bắt đầu phát tán vào Việt Nam thì Bkav sẽ cập nhật mẫu virus đó để diệt. Đã từng có trường hợp, một loại worm xuất hiện ở Việt Nam, và Bkav phát hiện – diệt được nó sớm hơn cả BitDefender IS 2008 (cập nhật theo giờ), tới vài ngày sau BitDefender mới đưa mẫu đó vào cơ sở dữ liệu (csdl)…
Lại nói về những ý kiến cho rằng Bkav diệt không triệt để, kém hiệu quả… thì cũng cần xem lại cách thức mà những người này thực hiện khi tiến hành scan. Nhiều người thiếu kinh nghiệm, sau khi quét vẫn thấy có thông báo virus trong máy thì đã vội vã kết luận về tính hiệu quả của Bkav (thậm chí có những trường hợp khẳng định mẫu virus đã cập nhật trong Bkav, đã có bài phân tích trên website song khi scan thì không hết)… Đó là bởi, trong lúc quét, người dùng vẫn chạy các ứng dụng khác mà có khả năng đã bị nhiễm virus, và những ứng dụng này có thể tiếp tục lây lan sang các dữ liệu ở những nơi đã scan qua, hoặc gây ảnh hưởng hạn chế hiệu quả quét của Bkav…
Kinh nghiệm quét sạch virus bằng Bkav (hay với một chương trình diệt virus bất kỳ) là: bạn nên khởi động máy tính vào Safe Mode (khi chuẩn bị vào Windows, ấn F8, chọn Safe Mode) rồi chạy scan toàn máy. Cách này sẽ hạn chế được tác động của virus và tạo điều kiện thuận lợi cho chương trình diệt virus quét sạch. Ngoài ra, nếu quét bình thường trên hệ điều hành (không ở Safe Mode), thì bạn ngắt kết nối mạng và chỉ nên chạy duy nhất Bkav để scan toàn máy mà không kích hoạt thêm ứng dụng nào khác, điều này vừa đảm bảo cho tốc độ quét được nhanh lại tránh những ảnh hưởng hạn chế như đã nêu ở trên. Ngoài ra, nếu là người có kinh nghiệm, khi bạn thấy Bkav báo diệt virus ở những vị trí như các thư mục Temp, bạn có thể theo đường dẫn đó vào và shift delete tất cả các files trong đó (chủ động xóa những files có nguy cơ xung quanh, bạn không lo ảnh hưởng tới máy bởi các files trong Temp đều là files tạm và có thể xóa); hay bạn có thể “mồi” virus (spyware…) bằng cách tắt – bật kết nối mạng, với những virus có cơ chế nối mạng thì lúc này chúng sẽ tự kích hoạt, và cơ chế “Tự động bảo vệ” của Bkav có thể phát hiện nhanh và diệt…
Quy trình quét có thể mô tả như sau (cho cả máy đã có hay chưa từng cài Bkav): Cập nhật Bkav mới nhất => Kích hoạt để cài đặt => Restart máy => Chạy Bkav, scan toàn máy (nên tick “Diệt không cần hỏi” nếu máy nhiều virus hoặc bạn không thường xuyên ở cạnh máy, nếu không, khi phát hiện ra virus, Bkav phải chờ bạn xác nhận thì mới tiếp tục quét), trong quá trình scan chỉ nên chạy một mình Bkav và không kích hoạt thêm ứng dụng nào khác => Sau khi scan xong, restart lại máy.
Với quy trình này, tôi đã hướng dẫn cho những người không thạo máy tính cũng quét hiệu quả nhiều loại virus ra khỏi máy; đặc biệt nếu sử dụng thêm một vài thủ thuật (mẹo) ở trên, tôi đã scan rất hiệu quả để sửa những máy bị nhiễm virus mà chủ nhân của chúng khi dùng cả Bkav, BitDefender… để quét thì đều không thấy gì hoặc không diệt triệt để virus có trong máy.
Trường hợp người dùng nói quét Bkav xong thì máy tính…hỏng luôn, không vào được hệ điều hành… thì đó là do máy bị nhiễm virus quá sâu vào hệ thống, và sau quá trình scan, những files hệ thống lây virus cũng bị delete. Ngay cả những trình diệt virus ngoại cũng chỉ có thể đưa ra các đối tượng bị nhiễm và cảnh báo nếu tiêu diệt chúng thì sẽ làm ảnh hưởng tới toàn hệ thống… Với những trường hợp này, cách tốt nhất là ghost hay format lại phân vùng hệ điều hành, rồi sau đó cài chương trình bảo vệ máy, chứ nếu cài các trình diệt virus lúc này thì khó mà mang lại kết quả như ý.
Ưu điểm tiếp theo của Bkav, mà ta có thể thấy, đó chính là phiên bản BkavHome miễn phí được cập nhật rất đều đặn, và Bkav đang giữ thương hiệu là phần mềm diệt virus hàng đầu của Việt Nam hiện nay. Điều đó có nghĩa gì? Với máy chủ đặt tại Việt Nam, người dùng sẽ dễ dàng tải về và sử dụng Bkav một cách nhanh chóng, thuận tiện. Và với thương hiệu cũng như tính chất miễn phí, rõ ràng Bkav thể hiện được vai trò của mình trong môi trường máy tính tại Việt Nam: hãy thử nghĩ nếu có loại virus nào lây lan mạnh gây ra ảnh hưởng lớn ở nước ta, thì chắc chắn phần mềm được chính phủ “ủy thác” xử lý sẽ là Bkav, điều này cho thấy một vị trí đặc biệt của sản phẩm này trong hệ thống CNTT của chúng ta. Một dẫn chứng có thể thấy, là loại virus LotterYm lây lan rất mạnh hồi Tết nguyên đán 2008 qua Yahoo! Messenger, loại virus này khống chế được process của Bkav phiên bản lúc đó cũng như nhiều chương trình security khác, và vì đúng dịp nghỉ tết nên…Bkis không cập nhật ngay mẫu virus mới trong vài ngày, và chúng ta đều đã chứng kiến sự lây lan tới chóng mặt của LotterYm, gây ảnh hưởng và khó chịu tới rất nhiều người. Ngay sau tết, phiên bản mới của Bkav cập nhật mẫu này, và lập tức những ảnh hưởng của virus đã được khống chế nhanh chóng… Đây là một thực tế mà nhiều người đều đã biết.
Một ưu điểm nữa không thể bỏ qua, đó là: Bkav là sản phẩm của người Việt, tức sản phẩm này “thấu hiểu” người Việt, cũng như là nơi dễ dàng để trao đổi thông tin khi mọi người có nhu cầu. Nếu bạn muốn gửi mẫu virus hay những thắc mắc, ý kiến… tới nhà sản xuất một phần mềm ngoại, điều đó không dễ dàng gì, và hầu như sẽ cần sử dụng tới vốn tiếng Anh (dù hiện nay có khá nhiều nhà phân phối đại diện của các hãng tại Việt Nam, nhưng chủ yếu về mặt kinh doanh chứ không phải về kỹ thuật), thậm chí cần cả tiếng Anh chuyên nghành CNTT. Trong khi đó, việc bạn gửi mẫu virus, các ý kiến… tới Bkis thì sẽ dễ dàng hơn nhiều, cũng như sự phản hồi thông tin cũng nhanh chóng, sát nội dung và có hiệu quả hơn.
Còn những ưu điểm nào nữa, có lẽ hãy để các ý kiến tiếp theo của các bạn đóng góp thêm, ở đây tôi đã nêu ra những ưu điểm có thể gọi là đáng nói của Bkav rồi.
Nói đi thì cũng phải nói lại, và Bkav không phải là không có nhược điểm, nên mới có những ý kiến bàn luận trái chiều sôi nổi như thế… Ta hãy bắt đầu với những nhược điểm của Bkav xem sao.
Nếu hỏi những người dùng máy tính, rằng bạn có yên tâm khi chỉ sử dụng Bkav để bảo vệ máy tính của mình không, có lẽ câu trả lời “Không” sẽ…phổ biến. Tại sao lại như vậy, khi mà ta đã thấy rõ được hiệu quả của Bkav qua ưu điểm ở trên? Hãy nhìn vào cơ chế của Bkav, và chúng ta không thấy chế độ “Real Time Protection” ở đâu cả, trong khi đây là một chế độ bảo vệ an toàn đòi hỏi phần mềm security phải có trong thời đại virus máy tính tinh vi hiện nay. Chúng ta có thấy ở Bkav tính năng khá quen thuộc “Tự động bảo vệ”, song rõ ràng đây không phải là chế độ “Bảo vệ thời gian thực” (có vẻ như Bkis sử dụng từ ngữ rất khéo léo?), và 2 chế độ này khác nhau thế nào? Theo kinh nghiệm sử dụng của tôi, chỉ một số trường hợp nhất định thì Bkav có thể “tự động bảo vệ” được (như là khi cắm USB vào máy…) song nếu so với các phần mềm security “bảo vệ thời gian thực” thì Bkav không thể hiện được như họ. Ví dụ khi một file mà Bkav đã xác định là virus, nếu ta truy cập thư mục chứa file đó, Bkav hoàn toàn không có cảnh báo hay tác động gì, thậm chí kể cả khi ta cố tình xem properties của file đó chẳng hạn… Với những phần mềm “real time protection” khác, ngay khi vào thư mục chứa “hiểm họa”, bạn đã thấy có cảnh báo cũng như hành động ngăn chặn kịp thời… Điều này làm chúng ta nhận ra, Bkav hiện nay có tác dụng, hiệu quả tốt khi chủ động scan, tức là trong vai trò một phần mềm quét máy, còn để bảo vệ kiểu thời gian thực (quét các process trước khi cho nó thực thi bởi người sử dụng) thì Bkav chưa đạt được yêu cầu này.
Cũng nói về sự so sánh giữa Bkav và các security ngoại, thì không như các security nước ngoài luôn phân biệt rõ 2 gói sản phẩm Anti-Virus và Internet Security (là anti-virus tích hợp thêm Firewall, chống spam – quét email,…) Bkav hiện nay mới dừng ở mức một phần mềm anti-virus tổng hợp (cập nhật đủ các kiểu mẫu worm, trojan tới spyware, adware…), còn những tính năng “đặc trưng” như Firewall… thì chưa có, điều đó khiến người dùng máy tính không yên tâm giao tất cả PC vào Bkav.
Nhược điểm tiếp theo, có thể nói là xuất phát từ…chính một ưu điểm ở trên, đó là sự nhỏ gọn, cài đặt nhanh chóng… của Bkav. Có thể nói, file chạy của Bkav giống y như một dạng phần mềm portable. Do được nén quá “chặt” (kiểu rar.exe) nên khi kích hoạt Bkav ở những máy cấu hình trung bình thì cũng mất một khoảng thời gian, và càng ngày thì csdl của Bkav càng nặng, dẫn tới khoảng thời gian “giải nén” trước khi chạy này cũng tăng dần lên… Thành ra khi so sánh thời gian cài đặt thì Bkav chiếm ưu thế, nhưng nếu so sánh thời gian…kích hoạt thì rõ ràng mỗi lần gọi Bkav cũng giống như một lần…cài đặt mới, và thời gian dường như dài hơn so với khi gọi các chương trình security khác. Ngoài ra, với cơ chế “đóng hộp” như vậy, thì khó có thể nói Bkav nhiều tính năng và kiểm soát được toàn diện và chặt chẽ như những security ngoại với rất nhiều thành phần được cài đặt trong máy. Hy vọng trong tương lai, cơ chế của Bkav sẽ thay đổi để hoàn thiện hơn.
Bên cạnh đó, bạn cũng có thể thấy là Bkav đưa ra cho người dùng khả năng tích hợp “Scan for viruses by Bkav” vào chuột phải, thích hợp cho việc quét những đối tượng mà người dùng chọn lựa. Song tính năng này vẫn còn chứa khuyết điểm, ở chỗ Bkav không thể scan chính xác một file mà người dùng chọn lựa, mà chỉ có thể scan được thư mục chứa file đó mà thôi. (Bạn có thể kiểm chứng điều này dễ dàng, khi chọn scan một file nào đó, Bkav sẽ quét toàn thư mục chứa nó, nên khi muốn scan cụ thể một file, bạn phải…đưa nó vào một thư mục mới rồi scan thư mục đó, hoặc chọn thêm file khác để scan cùng). Rõ ràng đây là một nhược điểm cần được cải thiện của Bkav.
Lại nói về chuyện scan file, ngoài hiệu quả như ưu điểm đã nêu ở trên, thì ta cũng cần nói tới sự giới hạn của Bkav ở đây: đó là với một số định dạng file nén, Bkav bỏ qua mà không có thông báo gì cho người dùng biết. Dù đã tick “Tất cả các files” song với những dạng file nén (file cài đặt .exe, file .RAR…) thì Bkav chỉ coi đó như một file và đương nhiên khi scan thì không có vấn đề gì (bởi virus nếu có trong file nén cũng không thể gây hại được, và cấu trúc của file nén thì không phải là virus). Song so với security ngoại thì đây là một điểm yếu của Bkav, bởi các chương trình kia rất đề cao khả năng phòng tránh – an toàn cho người dùng, nên chúng đều có cơ chế scan file nén (quét tất cả các files, thư mục thành phần có trong file nén). Điều này, cùng với nhược điểm “không thể scan duy nhất một file” của Bkav khiến người dùng đôi khi cảm thấy bất tiện, hãy thử tưởng tượng ta có một file nén mấy trăm MB hay cả GB vừa tải về, muốn kiểm tra trước khi đưa cho bạn bè, thì lúc quét bằng Bkav lại phải giải nén ra xong mới quét được…
Một nhược điểm nữa có thể kể ra của Bkav, đó là những “sự cố” quét nhầm file lành. Sự cố này thường xảy ra với các chương trình security ngoại có cơ chế “phán đoán thông minh”. Chính cơ chế này mang lại hiệu ứng 2 mặt cho người dùng: giúp PC đề kháng được với những loại virus mới không có trong csdl hiện tại, song có những trường hợp lại gây ra sự hiểu nhầm, xác định sai các files lành… Bkav không được giới thiệu có tính năng này, lại cập nhật cụ thể mẫu virus, do vậy chúng ta đều rất tin tưởng vào kết quả scan của Bkav đưa ra (ít khả năng bắt nhầm, sai), song thực tế điều này không hoàn toàn chính xác! Bkav vẫn có những trường hợp xác định nhầm các file .dll, .exe… là virus và tiến hành delete. Điều này không dễ để khắc phục, bởi chỉ khi người dùng có kinh nghiệm hoặc hiểu biết về kỹ thuật, nếu thấy nghi ngờ hoặc khẳng định Bkav scan nhầm (dùng chương trình khác scan thử, xem process khi kích hoạt file, dùng tool phân tích…), thì sau khi đóng gói file “nhầm” đó và send cho Bkis thì mới có sự khắc phục, còn nếu không ai phát hiện ra, và có suy nghĩ “xóa cho chắc” thì sự nhầm lẫn vẫn luôn tồn tại trong Bkav, điều này sẽ gây khó khăn cho những chương trình máy tính sử dụng các files lành kia, bởi thiếu đi những files .dll, .exe… đó thì nhiều chương trình bị lỗi không thể hoạt động được. Tôi đã từng gửi những files nghi ngờ tới Bkis và sau đó nhận được thông báo đúng là Bkav xác định nhầm, và đã khắc phục ở các phiên bản mới… Do vậy, nhược điểm này của Bkav cần có sự đóng góp từ người dùng, khi bạn thấy trường hợp một file quan trọng bị Bkav báo virus nhưng scan bằng chương trình security khác trong máy lại không thấy gì, thì bạn nên nén file nghi ngờ và gửi cho Bkis để xem xét lại.
Nhược điểm tiếp theo tôi nêu ra ở đây, có thể coi là một trong những điểm gây ảnh hưởng lớn nhất tới chất lượng phần mềm và người sử dụng, nhưng cũng là điểm được Bkis coi trọng để cố gắng khắc phục tối đa khi có thể. Đó là lỗi xung đột của Bkav với những thành phần khác trong máy tính (drivers, phần mềm…) cũng như những lỗi “tiềm ẩn” khác.
Nếu ai đã từng gặp những lỗi xung đột của Bkav thì chắc hẳn sẽ…khó quên, bởi khi đó những hiện tượng khó chịu sẽ xuất hiện rất thường xuyên và gây ảnh hưởng không nhỏ tới người dùng, chỉ có cách…gỡ Bkav đi thì mới hết. Những hiện tượng có thể kể ra là: đang dùng bỗng nhiên máy tính tắt xoẹt và màn hình xanh xuất hiện (blue death screen), buộc phải reset; không thể tắt máy tính khi bấm turn off (máy tự restart lại), nên phải…bấm power hoặc rút nguồn; khi cắm usb vào thì máy tự động restart… Những lỗi xung đột của Bkav gây ra các hiện tượng này, và Bkis luôn cố gắng để khắc phục tối đa, song chừng nào còn tồn tại lỗi xung đột chưa được xử lý thì đây luôn là một trong những điều khiến người dùng gặp trở ngại nhất đối với phần mềm diệt virus này. Còn những lỗi tiềm ẩn làm ảnh hưởng tới chức năng hệ điều hành khác nữa, sau khi phát hiện ra, tôi đã thông báo cho Bkis và theo thông tin phản hồi lại thì Bkis đã tích cực sửa những lỗi này và tiếp tục phát triển Bkav hoàn thiện hơn…
Một điều “trở ngại” có thể coi là nhược điểm nữa của Bkav bản Home miễn phí, đó là không có khả năng tự động cập nhật như những security ngoại free khác (AVG, Avira, Avast!…), song điều này có thể được khắc phục nhờ phần mềm Trung Hieu Auto-Update for Bkav _ có khả năng tự động cập nhật Bkav rất hiệu quả và dễ dùng, bạn có thể truy cập website http://trunghieusoftware.t35.com để có thông tin chính thức và tải bản cài đặt về sử dụng. (Lưu ý: đối với một số bạn trong thành phố Hồ Chí Minh thì tại một vài nơi, dịch vụ mạng không thể truy cập host của trang web này, từ đó không sử dụng được phần mềm đã nêu. Phiên bản kế tiếp của Trung Hieu Auto-Update for Bkav sẽ khắc phục điểm này).
Như vậy, sau những bàn luận, phân tích về ưu – nhược điểm cũng như chia sẻ các kinh nghiệm sử dụng Bkav ở trên, chúng ta đều thấy được Bkav là một phần mềm an ninh máy tính cần thiết trong máy tính, để phối hợp với một chương trình security nước ngoài thì sẽ đảm bảo an toàn mạnh mẽ cho máy tính của người dùng, tạo khả năng “miễn dịch” tốt với nhiều loại virus nguy hiểm, đặc biệt là những loại lây lan mạnh và phổ biến trong môi trường máy tính tại Việt Nam…
Nguyễn Trung Hiếu
Contact_Mr.Hieu@yahoo.com
http://trunghieutech.wordpress.com
============================
Bản quyền bài viết của Nguyễn Trung Hiếu.
Khi đăng tải lại một phần hay toàn bộ bài viết, bạn làm ơn ghi rõ nguồn “Trung Hieu Tech (http://trunghieutech.wordpress.com)” và link tới bài viết gốc mà bạn sử dụng.
Xin chân thành cảm ơn bạn đã ủng hộ!
Nguyễn Trung Hiếu.
